Ból kręgosłupa lędźwiowego dotyka w ciągu życia około 80% populacji. To jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych zgłaszanych lekarzom na całym świecie. Ból pleców w odcinku lędźwiowym potrafi trwać kilka dni lub przez lata - w tej drugiej formie staje się przewlekłym problemem obniżającym jakość życia. Właściwa diagnoza i leczenie bólu kręgosłupa lędźwiowego wymagają współpracy specjalistów. Pomoc w diagnostyce i leczeniu dolegliwości bólowych kręgosłupa oferuje chirurgia kręgosłupa.

Czym jest ból kręgosłupa lędźwiowego?

Ból kręgosłupa lędźwiowego obejmuje dolegliwości bólowe w dolnej części kręgosłupa - odcinku zbudowanym z pięciu kręgów lędźwiowych (L1–L5). Bólu odcinka lędźwiowego doświadcza większość dorosłych przynajmniej raz. Ból kręgosłupa lędźwiowego może być ostry - trwający poniżej 6 tygodni - lub przewlekły, gdy utrzymuje się dłużej niż 3 miesiące i tworzy przewlekły zespół bólowy kręgosłupa.

Rodzaj bólu kręgosłupa lędźwiowego zależy od przyczyny. Ból mechaniczny nasila się przy ruchu i ustępuje w spoczynku - to najczęstsza postać. Ból zapalny, związany z chorobami reumatycznymi, nasila się w nocy i rano, a łagodnieje po rozruszaniu. Ostry ból pojawia się nagle i bywa bardzo intensywny - pacjent nie może się wyprostować.

Przyczyny bólu kręgosłupa lędźwiowego

Przyczyny bólu kręgosłupa lędźwiowego dzielą się na mechaniczne, zapalne i neuropatyczne. Przyczyny bólu kręgosłupa w zdecydowanej większości mają charakter mechaniczny.

Przeciążenia mięśniowo-więzadłowe - najczęstsza przyczyna bólu lędźwi. Gwałtownym przeciążeniu kręgosłupa towarzyszą napięcie mięśni przykręgosłupowych i mikrouszkodzenia tkanek. Ostry ból pleców pojawia się nagle i w większości przypadków mija przy czasowym odciążeniu kręgosłupa i przyjmowaniu leków przeciwbólowych w ciągu 2–4 tygodni.

Dyskopatia lędźwiowa i przepuklina krążka międzykręgowego - dyskopatia lędźwiowa najczęściej occurs na poziomach L4-S1. Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa prowadzi do zmian w krążkach. Kiedy jądro krążka międzykręgowego wydostaje się poza obręb krążka i uciska korzenie nerwowe, pojawia się rwa kulszowa — ból promieniujący przez pośladek do kończyn dolnych. Rwa kulszowa może powodować zaburzenia czucia, drętwienie i osłabienie siły mięśniowej kończyn dolnych.

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa - choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa prowadzi do stopniowej destrukcji chrząstki i stawów w obrębie kręgosłupa lędźwiowego. Zmiany zwyrodnieniowe nasilają się latami, powodując ból kręgosłupa lędźwiowego, ograniczenie ruchomości i stenozę kanału kręgowego.

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) - choroba reumatyczna powodująca ból zapalny kręgosłupa. Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa objawia się nocnym i porannym bólem odcinka lędźwiowego ustępującym przy ruchu. Reumatoidalne zapalenie stawów i inne choroby reumatyczne mogą nasilać dolegliwości bólowe kręgosłupa i stawów biodrowych.

Bóle rzutowane z narządów wewnętrznych - ból lędźwiowy może być rzutowany z narządów wewnętrznych. Zapalenie pęcherza, zapalenie dróg moczowych, kamica nerkowa oraz choroby układu rozrodczego mogą powodować ból dolnej części pleców naśladujący ból kręgosłupa lędźwiowego. Diagnostyka obejmuje wówczas usg jamy brzusznej i badania laboratoryjne. Ból dolnej części kręgosłupa może też towarzyszyć chorobom dolnego odcinka przewodu pokarmowego.

Objawy bólu kręgosłupa lędźwiowego

Ból kręgosłupa lędźwiowego często towarzyszy napięcie mięśni przykręgosłupowych. Silny ból kręgosłupa lędźwiowego promieniujący do kończyn dolnych, zaburzenia czucia i osłabienie mięśni kończyny sugerują ucisk na korzenie nerwowe - stwierdza się je przy rwie kulszowej i przepuklinie krążka.

Do objawów wymagających pilnej konsultacji lekarskiej należą: bólowi towarzyszą zaburzenia neurologiczne (drętwienie, osłabienie mięśni kończyn dolnych), zaburzenia oddawania moczu, silny ból nocny oraz nasilenia bólu mimo przyjmowania leków przeciwbólowych.

Diagnostyka bólu kręgosłupa

Diagnostyka bólu kręgosłupa lędźwiowego obejmuje wywiad, badanie fizykalne i badania obrazowe. Lekarz ocenia dokładne umiejscowienie bólu, okoliczności wystąpienia objawów, charakter bólu kręgosłupa i czynniki pogarszają ból. Rezonans magnetyczny najdokładniej obrazuje stan krążka międzykręgowego, korzeni nerwowych i kanału kręgowego - pozwala wykryć przepuklinę krążka międzykręgowego, stany zapalne i zmiany zwyrodnieniowe. RTG uwidacznia złamania i zmiany kostne. Blokady diagnostyczne pomagają ustalić źródło bólu w trudnych przypadkach.

Przy podejrzeniu przyczyn niekręgosłupowych wdrożeniem leczenia lekarz poprzedza usg jamy brzusznej i badania krwi. Specjalista, taki jak ortopeda lub neurochirurg, powinien przeprowadzić diagnostykę przy bólu utrzymującym się ponad 6 tygodni lub przy objawach neurologicznych.

Co zrobić, gdy boli kręgosłup lędźwiowy?

W ostrej fazie bólu kręgosłupa lędźwiowego zaleca się umiarkowany odpoczynek - nie dłużej niż 1–3 dni. Ból kręgosłupa lędźwiowego nie leczy się całkowitym unieruchomieniem. Złagodzić ból kręgosłupa lędźwiowego pomagają niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki rozluźniające mięśnie i, w celu zmniejszenia bólu w ostrych stanach, blokady okołokręgosłupowe. Przyciąganie kolan do klatki piersiowej może przynieść ulgę przy przeciążeniach. Siedzący tryb życia i długotrwałe siedzenie bez ruchu wydłużają czas leczenia.

Leczenie bólu kręgosłupa lędźwiowego

Leczenie bólu kręgosłupa lędźwiowego musi być dostosowane do diagnozy. Fizjoterapia jest kluczowa w leczeniu bólu kręgosłupa lędźwiowego i powinna być stosowana na każdym etapie terapii. Wczesne wdrożenie fizjoterapii zmniejsza ryzyko przejścia ostrego bólu w chroniczny. Ćwiczenia stabilizujące wzmacniają mięśnie głębokie brzucha i grzbietu. Niewytrenowane mięśnie głębokie nie utrzymują kręgosłupa prawidłowo, co prowadzi do przeciążeń. Ćwiczenia rozluźniające pomagają zmniejszyć napięcia mięśniowego.

Leczenie bólu kręgosłupa farmakologicznie wspomaga fizjoterapię. Leczenie operacyjne dotyczy zaledwie 1–2% pacjentów z bólem lędźwiowym - chorych z ciężkimi objawami neurologicznymi, stenozą kanału kręgowego lub złamaniami niereagującymi na leczenie zachowawcze. Leczenia operacyjnego wymagają też przypadki zaawansowanej dyskopatii z objawami ucisku na rdzeń kręgowy.

Indywidualny plan leczenia bólu kręgosłupa lędźwiowego, obejmujący farmakoterapię, fizjoterapię i diagnostykę interwencyjną, proponuje poradnia leczenia bólu - warto skonsultować się ze specjalistami, gdy ból kręgosłupa lędźwiowego nawraca lub trwa długo.

Czy od kręgosłupa mogą być zaparcia?

Tak — choroby kręgosłupa lędźwiowego mogą wpływać na układ pokarmowy. Struktury nerwowe wychodzące z dolnej części kręgosłupa unerwiają dolny odcinek przewodu pokarmowego. Ucisk na korzenie nerwowe w odcinku lędźwiowym może powodować zaburzenia jelitowe. Przy przewlekłych problemach z dolnym odcinkiem przewodu pokarmowego towarzyszących bólowi lędźwi warto poruszyć ten temat z lekarzem, aby sprawdzić, czy dolegliwości mają wspólne źródło.

Jak długo trwa stan zapalny kręgosłupa lędźwiowego?

Ostry ból lędźwiowy przy przeciążeniu mięśniowo-więzadłowym ustępuje zazwyczaj w ciągu 2–4 tygodni przy właściwym postępowaniu. Konsultacja z lekarzem jest konieczna przy nasilającym się bólu lędźwiowym lub gdy dolegliwości nie ustępują po 4–6 tygodniach leczenia zachowawczego.

Ryzyko przejścia ostrego bólu kręgosłupa lędźwiowego w fazę przewlekłą jest większe, gdy pacjent nie podejmuje aktywności i długo leży. Ból zapalny związany z reumatoidalnym zapaleniem stawów lub zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa trwa latami i wymaga stałego leczenia farmakologicznego. Przewlekły ból kręgosłupa lędźwiowego wymaga kompleksowego podejścia - farmakoterapii, fizjoterapii, a niekiedy wsparcia psychologicznego.

Co pomaga na ból kręgosłupa lędźwiowego w codziennym życiu?

Regularna aktywność wzmacnia mięśnie stabilizujące tułów i zmniejsza przeciążenie kręgosłupa lędźwiowego - to najlepsza profilaktyka nawrotów bólu. Siedzący tryb życia i długotrwałe siedzenie bez przerw to jeden z głównych czynników ryzyka bólu kręgosłupa lędźwiowego u osób pracujących przy biurku. Przerwy co 30–45 minut, krótki spacer lub ćwiczenia rozluźniające przy biurku - to proste nawyki zmniejszające nasilenia bólu. Ergonomiczne stanowisko pracy i właściwa pozycja przy monitorze chronią odcinek lędźwiowy przed przeciążeniami. Wczesna konsultacja ze specjalistą przy pierwszych sygnałach bólu kręgosłupa lędźwiowego pozwala uniknąć przejścia dolegliwości w stan przewlekły i w wielu przypadkach - uniknąć leczenia operacyjnego.

Choroby kręgosłupa są jedną z najczęstszych dolegliwości powodujących absencję w pracy. Leczenie bólu kręgosłupa wymaga cierpliwości i konsekwencji, jednak w zdecydowanej większości przypadkach dobrze zastosowane leczenie zachowawcze pozwala na powrót do normalnego funkcjonowania.

Artykuł powstał we współpracy z CM Gamma - Centrum Medycznym specjalizującym się w ortopedii i leczeniu bólu. CM Gamma prowadzi przychodnie w Warszawie, oferując konsultacje ortopedyczne, fizjoterapię i diagnostykę obrazową. Placówka przyjmuje pacjentów prywatnych i w ramach pakietów medycznych.